De Leidse regio heeft een ruim aanbod aan scholen, zowel reguliere als speciale. Voor de meeste leerlingen is er dus wel onderwijs mogelijk, maar helemaal passend is het niet. Vooral de reguliere scholen bieden nu nog te veel van hetzelfde aan. Ondanks de Wet passend onderwijs zijn er nog veel knelpunten niet opgelost. Waarom hebben we zoveel vroegtijdig schoolverlaters? Waarom groeit het aantal thuiszitters? ‘Passend onderwijs’ richt zich in de praktijk meer op de ‘problemen’ van leerlingen dan op hun potenties, kwaliteiten en intrinsieke motivatie. In onze documentaire ‘Leren in Leiden’ willen we vooral kijken we naar ieders mogelijkheden. De documentaire zal uit vier afleveringen bestaan: ‘Passend onderwijs’, ‘Makkelijk leren’, ‘Inclusie’ en ‘Witte vlekken’.

We gaan in deze aflevering uit van de Memorie van Toelichting bij de Wet passend onderwijs. Daarin wordt de ‘winst van het nieuwe stelsel’ opgesomd. Dertien punten, waarvan we er een paar uitkiezen:

  • Het accent ligt op de specifieke ondersteuningsbehoefte in het onderwijs, in plaats van labelen van kinderen.
  • Ieder kind dat extra ondersteuning in het onderwijs nodig heeft, krijgt een zo passend mogelijk aanbod en valt niet (meer) tussen wal en schip.
  • Leraren worden toegerust, in plaats van dat de extra ondersteuning buiten de klas wordt georganiseerd.

We focussen in deze aflevering op kinderen met autisme, omdat autisme in Leiden meer dan gemiddeld in Nederland geteld is. Dus eigenlijk labelen we zelf als filmmaker ook. Maar dat doen we om vooral te laten zien hoe deze kinderen het best tot hun leerrecht komen. We filmen in de klas op een een speciale basisschool voor kinderen met autisme. We vragen ook aan de leerlingen welke oplossingen zij hebben gevonden om op school te kunnen leren. Om vervolgens stil te staan bij de vraag in hoeverre en onder welke voorwaarden reguliere scholen deze kinderen kunnen laten leren.

In deze aflevering maken we kennis met hoogbegaafde kinderen. We hebben ontdekt dat relatief veel ‘thuiszitters’ hoogbegaafd zijn. Hoe kan het dat zulke intelligente kinderen vaak vastlopen op school?

We willen in deze aflevering inzicht geven in de situatie, de capaciteiten en de belevingswereld van hoogbegaafde, of makkelijk lerende kinderen. Toen we de documentaire over jeugdzorg ‘Het kind of de rekening?’ maakten, leerden we al hoogbegaafde tieners kennen voor wie school zo slecht past, dat ze ernstige psychische klachten kregen. Bored out, noemde een moeder het. Omdat het gangbare onderwijs voor zulke kinderen niet passend is, worden deze kinderen naar jeugdzorg verwezen (soms zelf verplicht!). Dweilen met de kraan open, lijkt ons, als je niks aan de oorzaak doet. Maar wat is dan wel passend onderwijs voor deze kinderen? ‘Ze hebben nooit leren leren’, wordt wel geroepen. Zeker spelen metacognitieve vaardigheden een rol. Maar het is niet de enige oorzaak. Ze leren anders, zei een moeder van twee thuiszittende tieners. Hoe anders? Dat willen we leren begrijpen. We hebben de hulp van een aantal hoogbegaafde kinderen en jongeren die ons willen vertellen over hoe het bij hen werkt. Verder hebben we de kans om tijd door te brengen met hoogbegaafde kinderen op NOVA, een afdeling van de Leidse Anne Frankschool. Naarmate we de kinderen beter leren kennen en ook dankzij gesprekken met de leerkrachten, groeit ons inzicht. Gelukkig leggen we dat onderzoek vast met de camera.

Erbij horen – over inclusie. Voor de een is inclusie dat alle kinderen samen op dezelfde school kunnen zitten. Voor anderen doet het er minder toe of een kind op speciaal of regulier onderwijs zit. Het gaat er volgens hen om dat opleiding moet leiden naar een volwaardige plek in de maatschappij. Inclusie heeft ook veel raakvlakken met kansengelijkheid. Als iedereen iedereen maar dezelfde kansen krijgt, leidt dat tot een inclusievere samenleving, is de gedachte. Maar we ontdekken dat dit kan leiden tot misverstanden, want het bieden van dezelfde kansen houdt geen rekening met de verschillende leerstijlen en behoeften van kinderen. “Gelijk behandelen van ongelijke leerlingen leidt tot ongelijkheid en problemen”, stelt emeritus hoogleraar Ton Mooij. Het huidige onderwijs is vooral afgestemd op de gemiddelde leerling. Leerlingen die verder van het gemiddelde afzitten, worden daarmee achtergesteld, hetgeen zelfs kan leiden tot ernstige psychische problemen. Dit wordt dan wel deels gecompenseerd met ondersteuning in de zin van de Wet passend onderwijs, maar is dit wel rechtvaardig? Zou het niet beter zijn te kijken in hoeverre we het onderwijs zo kunnen inrichten dat het rekening houdt met de verschillende leerstijlen van kinderen?

Witte vlekken – over ontdekkend leren. De Leidse denker Eva de Leeuw gebruikt het begrip ‘witte vlekken’ op een landkaart als beeldspraak voor hoe je iemand kunt laten leren. Witte vlekken prikkelen de ontdekkingsreiziger meer dan een volledig ingekleurde landkaart. Ze trekt de parallel door naar de leerling. Leerlingen die zoals Eva een sterk onderzoekende houding hebben, raken op school hun motivatie kwijt. School is immers programma-, ofwel curriculumgericht – een landkaart waarin alles al is ingevuld. Leren op basis van de eigen leergierigheid en nieuwsgierigheid laat leerlingen die zelf willen ontdekken tot bloei komen. Deze manier van laten leren wordt ‘ontwikkelingsgericht onderwijs’ genoemd.

In deze aflevering onderzoeken we vormen van ontwikkelingsgericht onderwijs in Leiden. En stellen onszelf vragen als: Is het geschikt voor alle leerlingen? En krijg je ongemotiveerde leerlingen, thuiszitters, vroegtijdig schoolverlaters zo wel aan het leren? Kun je met dit onderwijs wel aan de huidige onderwijswetgeving voldoen? Hoe moet het bijvoorbeeld straks met de eindexamens? Of moet er wat veranderen aan de onderwijswetgeving?

‘Leren in Leiden’ is een gezamenlijk project van filmmaker Jan Stap en journalist René Lamers. Jan en René werken samen met Reanne van Kleef van Sleutelstad FM. Het project is mede mogelijk gemaakt door het Leids Mediafonds.

Kijk ook op mijn blog voor sneak previews!

Dit werk valt onder een Creative Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 4.0 Internationaal-licentie.

Wil je op de hoogte blijven van de vertoningen van mijn documentaires? Vul dan je contactgegevens in. Ik zal niet te vaak een nieuwsbrief sturen!