De Leidse regio heeft een ruim aanbod aan scholen, zowel reguliere als speciale. Voor de meeste leerlingen is er dus wel onderwijs mogelijk, maar helemaal passend is het niet. Vooral de reguliere scholen bieden nu nog te veel van hetzelfde aan. Ondanks de Wet passend onderwijs zijn er nog veel knelpunten niet opgelost. Waarom hebben we zoveel vroegtijdig schoolverlaters? Waarom groeit het aantal thuiszitters? ‘Passend onderwijs’ richt zich in de praktijk meer op de ‘problemen’ van leerlingen dan op hun potenties, kwaliteiten en intrinsieke motivatie. In onze documentaire ‘Leren in Leiden’ willen we vooral kijken we naar ieders mogelijkheden. De documentaire zal uit vier afleveringen bestaan: ‘Passend onderwijs’, ‘Makkelijk leren’, ‘Inclusie’ en ‘Witte vlekken’.

We gaan in deze aflevering uit van de Memorie van Toelichting bij de Wet passend onderwijs. Daarin wordt de ‘winst van het nieuwe stelsel’ opgesomd. Dertien punten, waarvan we er een paar uitkiezen:

  • Het accent ligt op de specifieke ondersteuningsbehoefte in het onderwijs, in plaats van labelen van kinderen.
  • Ieder kind dat extra ondersteuning in het onderwijs nodig heeft, krijgt een zo passend mogelijk aanbod en valt niet (meer) tussen wal en schip.
  • Leraren worden toegerust, in plaats van dat de extra ondersteuning buiten de klas wordt georganiseerd.

We focussen in deze aflevering op kinderen met autisme, omdat autisme in Leiden meer dan gemiddeld in Nederland geteld is. Dus eigenlijk labelen we zelf als filmmaker ook. Maar dat doen we om vooral te laten zien hoe deze kinderen het best tot hun leerrecht komen. We filmen in de klas op een een speciale basisschool voor kinderen met autisme. We vragen ook aan de leerlingen welke oplossingen zij hebben gevonden om op school te kunnen leren. Om vervolgens stil te staan bij de vraag in hoeverre en onder welke voorwaarden reguliere scholen kunnen voldoen aan de wet; of belangrijker: deze kinderen tot ontwikkeling kunnen brengen.

In deze aflevering maken we kennis met hoogbegaafde kinderen. We hebben ontdekt dat relatief veel ‘thuiszitters’ hoogbegaafd zijn. Hoe kan het dat zulke intelligente kinderen vaak vastlopen op school?

We willen in deze aflevering inzicht geven in de situatie, de capaciteiten en de belevingswereld van hoogbegaafde, of makkelijk lerende kinderen. Toen we de documentaire over jeugdzorg ‘Het kind of de rekening?’ maakten, leerden we al hoogbegaafde tieners kennen voor wie school zo slecht past, dat ze ernstige psychische klachten kregen. Bored out, noemde een moeder het. Omdat het gangbare onderwijs voor zulke kinderen niet passend is, worden deze kinderen naar jeugdzorg verwezen (soms zelf verplicht!). Dweilen met de kraan open, lijkt ons, als je niks aan de oorzaak doet. Maar wat is dan wel passend onderwijs voor deze kinderen? ‘Ze hebben nooit leren leren’, wordt wel geroepen. Zeker spelen metacognitieve vaardigheden een rol. Maar het is niet de enige oorzaak. Ze leren anders, zei een moeder van twee thuiszittende tieners. Hoe anders? Dat willen we leren begrijpen. We hebben de hulp van een aantal hoogbegaafde kinderen en jongeren die ons willen vertellen over hoe het bij hen werkt. Verder hebben we de kans om tijd door te brengen met hoogbegaafde kinderen op NOVA, een afdeling van de Leidse Anne Frankschool. Naarmate we de kinderen beter leren kennen en ook dankzij gesprekken met de leerkrachten, groeit ons inzicht. Gelukkig leggen we dat onderzoek vast met de camera.

Erbij horen – over inclusie. Voor de een is inclusie dat alle kinderen samen op dezelfde school kunnen zitten. Voor anderen doet het er minder toe of een kind op speciaal of regulier onderwijs zit. Het gaat er volgens hen om dat opleiding moet leiden naar een volwaardige plek in de maatschappij. We kijken in deze aflevering naar inclusie zoals bedoeld in de Wet passend onderwijs, maar ook breder: in de maatschappij. Ongeacht afkomst, IQ, opleiding van de ouders, manier van leren of de manier waarop de hersenen zijn geschakeld. Het gaat dan niet alleen om de tegenstelling speciaal versus regulier, maar ook VMBO versus ‘hoger’ middelbaar onderwijs. We interviewden o.a. een wiskundeleraar die voorkeur heeft voor lesgeven op het VMBO. We vroegen hem uiteraard waarom. En ook hoe hij dat aanpakt.

Witte vlekken – over ontdekkend leren. De Leidse denker Eva de Leeuw gebruikt het begrip ‘witte vlekken’ op een landkaart als beeldspraak voor hoe je iemand kunt laten leren. Witte vlekken prikkelen de ontdekkingsreiziger meer dan een volledig ingekleurde landkaart. In deze aflevering onderzoeken we nieuwe vormen van onderwijs in Leiden – zogenaamd ontwikkelingsgericht onderwijs bij Agora. Ook filmen we een aantal vroegtijdig schoolverlaters die buiten school – bij MBO UniverCity – hun fascinatie ontdekten.

‘Leren in Leiden’ is een gezamenlijk project van filmmaker Jan Stap en journalist René Lamers. Jan en René werken samen met Reanne van Kleef van Sleutelstad FM. Het project is mede mogelijk gemaakt door het Leids Mediafonds.

Kijk ook op mijn blog voor sneak previews!

Dit werk valt onder een Creative Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 4.0 Internationaal-licentie.

Wil je op de hoogte blijven van de vertoningen van mijn documentaires? Vul dan je contactgegevens in. Ik zal niet te vaak een nieuwsbrief sturen!