Studio Moio, gevestigd in Leiden noord, is een laboratorium voor maatschappelijke vernieuwing. Samen met jongeren houden ze zich bezig met vraagstukken als ouderenzorg, (jeugd)werkloosheid, vluchtelingenbeleid, jeugdzorg en schooluitval en ook hoop. Met hun frisse energie bedenken de jongeren plannen die ze vervolgens uitvoeren.

​Het plan is om deze twee korte films te presenteren tijdens een tentoonstelling. Wanneer we dit gaan doen is nu nog niet vast te leggen. We willen tijdens de openingsavond in gesprek gaan met de filmers, kunstenaars en het publiek onder leiding van een moderator over de thema’s die in de films naar voren zijn gekomen. Sociale thema’s worden interactief aangekaart d.m.v een sociaal experiment waar de bezoekers doorlopend aan kunnen deelnemen. Verbindingen die vastgelegd zijn in het videoproject, kunnen zo gebruikt worden als inspiratie om mensen te bewegen contact te maken met personen buiten het eigen gebruikelijke netwerk.

]]> https://www.janstapfilm.nl/jeugdparticipatie-met-film/ Sun, 07 Jul 2019 17:19:47 +0000 https://www.janstapfilm.nl/?p=281

Wat leeft er onder de jongeren in een wijk? Waar zijn ze trots op? Op welke plekken en waarom hebben ze het naar hun zin en voelen ze zich thuis? En van daaruit: wat zijn verdere wensen? Wat zou anders moeten?

Die vragen stelde gemeente Leiden me in het voorjaar van 2012. Ze wilde een vinger aan de pols houden in de wijken Meerburg en Roomburg. Zou het antwoord hierop gevonden kunnen worden door de jongeren hun directe omgeving te laten filmen? Ik had nog niet eerder zo’n vraag gekregen, maar nam de uitdaging aan.

De gemeente gebruikte het begrip ‘jongerenparticipatie. Ik wist niet precies wat dat was, dus deed ik wat literatuuronderzoek. Zo vond ik de ‘Toolkit Jeugdparticipatie’ van het Verwey-Jonker Instituut en Stichting Alexander (link in het eerste commentaar). Tussen 32 tools, zoals enquête, interview en panelgesprek, vond ik ‘(Youtube) Film’. Daarin staat te lezen: “Film is een aansprekend middel om iets over te brengen. Aansprekende beelden over persoonlijke ervaringen blijven vaak goed hangen bij de kijker. Als jongeren open en eerlijk hun verhaal vertellen, kan dit als inspiratie dienen voor andere jongeren.”. Het doel is voorlichting of vanuit het perspectief van jongeren een situatie in beeld brengen.

Deelnemers vinden was niet makkelijk

Het vinden van jongeren die mee wilden doen, viel niet mee. Aanvankelijk mikten we op een doelgroep van 12 tot en met 18 jaar, maar al heel snel werd ons duidelijk dat je niet kunt spreken van één groep. Oudere jongeren brengen veel minder tijd door in hun woonwijk. Ze zitten op de middelbare school ergens anders in de stad. En ze zoeken hun vertier vaker in het centrum. En wij zochten juist jongeren die veel tijd in hun eigen wijk doorbrachten. We pasten ons plan aan en richtten ons op jeugd van rond de 12 jaar. We gingen de wijken in om flyers uit te delen en organiseerden een inloopavond waarop jongeren zich konden aanmelden. Vol verwachting zaten we in het buurthuis om jongeren te verwelkomen. Maar er kwam niemand opdagen! Jongeren op straat aanspreken, werkte ook niet. Want we moesten tegelijkertijd hun ouders leren kennen, omdat die hun toestemming moesten geven. Via de opbouwwerker kwam ik in contact met enkele sleutelfiguren uit de beide wijken: de voorzitters van de wijkverenigingen en een paar actieve buurtbewoners. Ze brachten ons met mensen in contact. Dankzij hen lukte het om genoeg deelnemers te vinden: bij de buurtpicknick, tijdens het wijkfeest en bij ouders thuis. Uiteindelijk konden we in elke wijk een filmploeg samenstellen.

Verrassend resultaat

Op de eerste middag gaf ik een korte introductie over de bedoeling van het project en over wat jongerenparticipatie is. De deelnemers gingen meteen enthousiast aan de slag met het schrijven van een scenario. Daarna leerde ik hen de basisvaardigheden van het filmen, zodat we hun wijk in konden trekken met camera en geluidshengel. Ze filmden de plaatsen waar ze trots op waren: hun schooltuin, hun zwemplek, hun speeltoren en ‘De Bult’ – een park op een oude vuilnisbelt. Ze kwamen ook met verrassende voorstellen voor verbetering.

Het ene team kwam met heel concrete aanwijzingen om de overlast rond een voetbalveldje te beperken en er zelf ook meer plezier te beleven. Door het veld een kwartslag te draaien, zouden er minder ruiten sneuvelen. Ze hadden ook oog voor het vergroten van de veiligheid (zorgen dat de bal niet de straat op rolt) en voor geluidsoverlast (ze willen graag geluidsarme doelen in plaats van de metalen versie die er nu nog staat). Een van de jongens zei het zo: “We willen dat het voetbalveld helemaal verbouwd wordt, hoe de kinderen het eigenlijk willen!”

Het andere team wees op De Bult de exacte plaatsen aan waar extra bakken voor hondenpoep zouden moeten komen, zodat zij in het gras konden spelen zonder in een stinkende hoop te trappen. En ze pleitten voor niet teveel speeltoestellen op een grasveld, om ruimte te houden om te rennen en te voetballen. Ze wilden ook graag dat de omgevallen bomen in het park op De Bult zouden blijven liggen, omdat je er zo lekker in kon spelen! Omdat De Bult een grondige opknapbeurt zou krijgen, waren de kinderen bang dat het open en ruige karakter zouden verdwijnen. Hun devies was: “Laat het zoals het is en plaats alleen wat hondenpoepbakken bij!”

Tips om film succesvol in te zetten bij jongerenparticipatie

Steek veel tijd in het werven van deelnemers. Sluit daarbij aan bij mensen die de wijk goed kennen en ook goed staan aangeschreven bij de bewoners.

Zorg dat de ouders betrokken zijn, op z’n minst omdat ze toestemming moeten geven voor de deelname van hun kind.

Leg goed uit wat participatie is. Stichting Alexander en het Verwey-Donker Instituut geven als definitie:

• inspraak (ik kan mijn mening geven)
• invloed (er wordt met mijn mening/idee iets gedaan)
• eigen initiatief (ik kan dingen organiseren die ik zelf wil).

Zorg dat het ook echte participatie wordt. Breng de film(s) onder de aandacht van de verantwoordelijke ambtenaren en bestuurders. In ons geval organiseerden we een presentatie waarbij de wethouder, enkele ambtenaren, de opbouwwerkers, de woningbouwcorporaties, leden van de wijkverenigingen en van bewonerscommissies aanwezig waren. En natuurlijk de jongeren zelf met hun ouders.

Bijna 20 jaar geleden besloot ik mijn baan bij een milieuadviesbureau op te zeggen en een sprong in het diepe te maken. Ik begon mijn eigen adviesbureau op het gebied van afvalmanagement, toezicht en opsporing en milieuzorg. Tijdens dit onderzoeks- en advieswerk kwam ik in aanraking met het medium film. Het bleek een welkome aanvulling op mijn werk.

Ik ontdekte namelijk dat dit medium erg effectief kan zijn om doelen beter te bereiken. Er werd indertijd nieuw overheidsbeleid voorbereid: het eerste Landelijk Afvalbeheerplan. Mijn aandacht ging uit naar één soort afval, namelijk het afval dat aan boord van schepen ontstaat. Zoals het wel vaker gaat, zou dat nieuwe beleid hier en daar gaan knellen. Zo ook in de praktijk van de inzameling van scheepsafval. Ik had mezelf tot doel gesteld die knelpunten te voorkomen door middel van een film. Met dat idee stapte ik naar de directeur van een belangenorganisatie. Hij zag wel kansen in deze aanpak, dus ging ik aan de slag, samen met fotograaf Hans van Rijk. We lieten onze film zien aan de betrokken ambtenaren. Het resultaat was verbluffend. Het leek alsof ze na het zien van de film die knellende praktijksituaties zelf hadden meegemaakt. Ze begrepen opeens wat de directeur van de belangenorganisatie hen al een paar jaar probeerde uit te leggen. Het resultaat was dan ook dat het beleidsplan in positieve zin werd aangepast. Toen ging het bij mij kriebelen! Ik wilde meer van dit soort films maken en besloot filmmaker te worden.

Wat maakte dat deze film effect scoorde?

Het zat ‘m niet in de fantastische beelden en vlotte montage. Als beginnend filmmakers hadden Hans en ik de beschikking over een kleine niet-professionele camera. En als ik de film nu terugkijk, is hij best traag gemonteerd. Maar toch lukte het om in één klap een einde te maken een twee jaar slepende discussie. Ik was er namelijk achter gekomen dat op één na geen van de betrokken ambtenaren de inzameling van scheepsafval in de praktijk had gezien. Dus dacht ik: “als ze niet naar buiten gaan, breng ik de buitenwereld binnen”. We hebben gewoon laten zien hoe het er aan toe gaat, wat er zou gebeuren als het nieuwe beleid uitgerold zou worden en hoe het volgens ons zou moeten. Niets meer en niets minder!

Stel je bent ondernemer. En je hebt een prachtig plan. Voor een nieuwe productlijn, een schaalvergroting, noem maar op. Maar daarvoor moet je uitbreiden, bouwen, misschien zelfs verhuizen! Op papier heb je het al helemaal voor elkaar. Het is financieel haalbaar. Maar het politieke klimaat is ronduit ongunstig. Dat overkwam Hein. Hij runde een autodemontagebedrijf. Ooit opgezet door zijn vader op een klein achteraf gelegen terrein en nu overgenomen door Hein. Hein moderniseerde het bedrijf en voerde de ISO9001-norm voor kwaliteitsmanagement in. Ook plaatste hij een installatie om alle schadelijke vloeistoffen uit de sloopauto’s af te tappen, zodat de bodem niet verontreinigd zou raken.

De resultaten bleven niet uit. Het bedrijf groeide als kool. Toen ik het leerde kennen barstte het uit z’n voegen. Hein moest verhuizen, want voor uitbreiding op de huidige stek was geen ruimte. Hij zocht een geschikte plek in de regio en vond die op een nieuw aan te leggen bedrijventerrein in een naburige gemeente. Maar toen begon de ellende. De gemeenteraad zag de komst van het autodemontagebedrijf helemaal niet zitten. Ondanks vele gesprekken met de wethouder en gemeente-ambtenaren lukte het niet om groen licht te krijgen. Acht jaar al was Hein bezig een plek te verwerven, zonder resultaat.

Een filmpje zou misschien helpen

Ten einde raad vroeg hij of ik langs wilde komen. Op zijn terrein stond het vol met jonge schade-auto’s met barcode-stickers op de deuren, spatborden, lampen en bumpers. Hein vertelde dat hij de bruikbare onderdelen alvast gelabeld had en in zijn geautomatiseerde voorraadadministratie ingevoerd. Maar omdat hij binnen geen opslagruimte meer had, liet hij ze voorlopig aan de auto’s zitten. We gingen naar binnen. In zijn piepkleine kantoortje vroeg hij of ik een filmpje kon maken. Zijn bedrijfsadviseur had geopperd dat dat zou kunnen helpen. Oef! Maar ze hadden het goed voorbereid. Hein had een goed ondernemingsplan, fiat van de bank om de investering te kunnen doen en een ISO9001 certificering, die na een recente audit weer verlengd was. Z’n bedrijfsadviseur kon erg goed vertellen over de ontwikkelingen in de autodemontagebranche. Ik raakte overtuigd dat Hein vocht voor een goede zaak.

Verdiep je in de ander partij!

Ik las de notulen van de raadsvergaderingen waarin het bedrijf van Hein ter sprake was geweest en kwam er zo achter waar de pijn zat. Zoals we al dachten, leefden er vooral veel vooroordelen over autoslopers bij de raadsleden. We gingen aan de slag. Omdat het eigen bedrijf er niet mooi uitzag met de overvolle opslag en de veel te krappe ruimte, mocht ik filmen bij collega-bedrijven elders in het land. Toen de film klaar was, lieten Hein en zijn bedrijfsadviseur hem zien tijdens een raadsvergadering. En het wonder gebeurde: de voltallige raad stemde in met de komst van het bedrijf! Ik had wel verwacht dat de film impact zou hebben, maar van zo’n succes hadden we niet durven dromen!

Wat waren de redenen van dit succes?

Allereerst had Hein serieuze en haalbare plannen. En dankzij de hulp van solidaire collega-bedrijven konden we echt laten zien hoe het nieuwe bedrijf er uit zou gaan zien. We hadden gezorgd dat de stijl van de film, zowel in woorden als beelden, totaal niet leek op een reclamefilm, want dat zou weerstand oproepen.

De film speelde in op het gebrek aan kennis en inzicht bij de doelgroep, in dit geval de raadsleden. Zij waren niet op de hoogte van de ontwikkelingen in de autodemontagebranche, die zich in korte tijd had ontwikkeld van een branche met duizenden deels morsige bedrijfjes tot een branche met ongeveer 500 grotere bedrijven met alle milieuvoorzieningen en diverse kwaliteitskeurmerken. Bedrijven die bovendien een overeenkomst hebben met AutoRecycling Nederland en vaak ook met verzekeringsmaatschappijen. Deze maatschappijen bieden een autoverzekering aan, waarbij auto’s zoveel mogelijk worden gerepareerd met gebruikte, originele onderdelen.

Een milieudeskundige, een deskundige op het gebied van voertuigcriminaliteit en de directeur van de Kamer van Koophandel gaven hun visie voor de camera. Kortom, we konden alle vooroordelen weerleggen. En dankzij mogelijkheden voor inspraak en participatie bij de gemeente kon de film tijdens een raadsvergadering vertoond worden. Hein heeft nu een modern nieuw pand met alle benodigde ruimte en voorzieningen!

A bi-langual film about collection and treatment of waste from inland navigation vessels. The film is recorded in The Netherlands and Germany.

Production: Jan Stap
Music: Herman Witkam
Voice: Kuang H. from Intervoice
Animations: Magda Zielinska