De centrale vraag ‘Wat heb je nodig om professionele moed te tonen?’ sloot mooi aan op deze aflevering die antwoord zoekt op de vragen: ‘Wat is goede hulp?, Wat is een goede hulpverlener?, En wat heeft die daarvoor nodig?. Want ik kom als maker van de film tot het antwoord: ‘Goede hulp zit ‘m dus in vertrouwen, durven afwijken van protocollen, eerlijk zijn, het kind zien, je kunnen verplaatsen in de leefwereld van de jongeren, kennis, ervaring, jongerenparticipatie, goede overdracht en goede nazorg. En bedenk dat niet alles snel is te fiksen.’

Wat is goede jeugdhulp? En hoe organiseer je jeugdhulp op school? En wat als je niet naar school kunt? Op deze vragen probeert filmmaker Jan Stap antwoord te geven. In de aangrijpende documentaire ‘Het kind of de rekening?’ volgt Stap onder andere Sven (14) en Misja (12) in hun worsteling om met autisme en een angststoornis hun plek in de maatschappij te vinden. Ook spreekt hij met hun ouders, hulpverleners en de politiek. Stap vertelt over de bijzondere ervaring die het voor hem was om deze documentaire te maken.

Je hebt een aantal mensen van heel dichtbij gevolgd. Wie heb je in je hart gesloten?
“Dat zijn er meerdere. Zo erg dat ik de tranen op voel komen als ik dit zeg. Ze hebben allemaal hun kwetsbaarheid laten zien om anderen weer een stukje vooruit te helpen. Het geldt voor allemaal, ook de ouders. En de goede hulpverleners. Echt mensen die het met hart en ziel doen, ook in hun vrije tijd. Omdat hun werkgever er niet eens altijd geld voor krijgt. Ze laten me niet meer los.”

Jeugdhulp is een ingewikkeld onderwerp, waarom ben je deze documentatie gaan maken?
“Dat vraag ik mezelf ook steeds af. Deels heb ik zelf met jeugdhulp te maken gehad omdat één van mijn kinderen een vorm van autisme heeft. Ik heb gemerkt hoe essentieel goede hulp op het goede moment is. Wij hebben veel geluk gehad en het is best goed gegaan. Maat ik heb ook een innerlijke drijfveer: ik wil er toe doen. En dit is de manier waarop ik ertoe kán doen. Ik vraag me al jaren af of we niet te veel aan het institutionaliseren zijn. We willen alles regelen en maken het ingewikkeld. Als land bulken we van het geld, maar toch is er geld tekort. Rara hoe kan dat. Omdat geld geoormerkt is. Daar maak ik me zorgen over als Nederlander en dat wil ik inzichtelijk maken.”

Hoe ging het? Liep je tegen dingen aan?
“Corona en twee lockdowns hielpen niet mee. Veel activiteiten gingen niet door en ik mocht ook niet overal langs komen. Sommige mensen aarzelden ook best wel om mij binnen te laten omdat ze negatieve ervaring hebben met de pers hadden, waarbij er een verkeerd beeld werd geschetst. Soms moest ik praten als Brugman om ergens te mogen filmen. Ook moest ik het vertrouwen winnen bij sommige jongeren die zoveel hebben meegemaakt dat ze het vertrouwen in volwassenen een beetje zijn verloren. Ze laten niet zomaar iemand meer toe.

Maar er waren ook plekken waar ik meteen langs mocht komen en mensen die me enorm hebben geholpen. Karin van oudervereniging Balans bijvoorbeeld. Zij heeft een oproep geplaatst in de nieuwsbrief en op de website en zo ben ik in contact gekomen met Sven en Misja. Terugkijkend heb ik heel veel geleerd. Ook dat er zo’n diversiteit aan mensen is. Dat wist ik wel maar het is nog eens benadrukt.”

Wat moet er volgens jou anders?
“Als we als overheid reageren op een probleem, dan is dat vaak te rigoureus. Een voorbeeld: Leiden wil eigenlijk geen uithuisplaatsingen meer, maar kinderen willen dat soms juist wel. Die zeggen ‘alsjeblieft haal me hier weg’. Kijk naar de kinderen zelf, niet naar de getallen.

En zorg ervoor dat de omgeving waar een kind leeft in orde is. Voor een groot deel is dat op school. Leiden heeft er wel voor gezorgd dat er een groot aanbod aan speciaal onderwijs is. Zonder dat zou het nog veel erger zijn. Dan zijn er alsnog kinderen die daar niet genoeg aan hebben. Ik zou wilden dat er ook voor die kinderen een oplossing komt.”

Wat hoop je dat deze ‘Het kind of de rekening?’ losmaakt?
“Ik hoop dat ik het gevoel raak van mensen die er beroepsmatig mee bezig zijn. Het gaat zo vaak over geld, maar het gaat eigenlijk vooral over mensen. Vanuit gevoel en betrokkenheid doe je minder snel dingen die schadelijk zijn. De overheid zegt nu dat alle thuiszitters naar school moeten, maar dat kan gewoon niet altijd. Als Sven naar school zou moeten, dan zou dat helemaal niet goed gaan. De doelen gaan voorbij aan het kind. Je moet per kind kijken wat werkt. Ik hoop dat ik dat over kan dragen.

En ik denk ook dat de maatschappij aan zet is. Als we mensen aan de kant schuiven omdat we ze raar vinden, dan zijn we onderdeel van het probleem. Dat kan soms best wel moeilijk zijn, maar je kan het best wel leren. Ik hoop mensen te inspireren om anders naar zichzelf en anders naar elkaar te kijken. Er zijn vaak creatieve oplossingen voor problemen. Neem nou de oud-marineman die een dagbesteding is begonnen omdat hij goed om kan gaan met autistische kinderen. Hij is nu valkenier en een held voor Sven.”

‘Baanbrekend oordeel: kabinet moet komende jaren miljarden extra investeren in jeugdzorg’ kopte het RTL nieuws van 27 mei 2021. Voor de documentaire ‘Het kind of de rekening?’ interviewde ik hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Wouter Staal over hoe we om moeten gaan met de financiering van het jeugdzorg.

Een stukje uit dit interview wil ik alvast delen. We hebben de titel van de documentaire veranderd. Het wordt: ‘Het kind of de rekening?’. Een actuele titel, blijkt maar weer! We plannen de première van de docu zodra de omstandigheden het weer toelaten. De productie wordt financieel mogelijk gemaakt door het Leids Mediafonds

Ivo Mijland spreekt regelmatig over leerlingbegeleiding op congressen en symposia. Zo leerde ik hem ook kennen. Ik vroeg hem hoe je op school moet omgaan met kinderen die wat kwetsbaarder zijn. Ik stelde Ivo deze vraag omdat we voor onze documentaire ook het raakvlak van jeugdzorg en onderwijs onderzoeken.

Dit filmfragment wordt onderdeel van onze documentaire ‘Het kind of de rekening?’. We verwachten de première van de docu dit voorjaar. De productie wordt financieel mogelijk gemaakt door het Leids Mediafonds.

Kan iemand met een flinke migraine autorijden in druk stadsverkeer? Nee toch? Maar van een 16-jarige die diep in de problemen zit, verwachten we wel dat hij of zij alles kan doen alsof er niets aan de hand is. Dat ie gewoon op tijd op een afspraak komt, bijvoorbeeld.

Elles van Capel van jongerenwerk SOL vertelt hoe zij daar als hulpverlener instaat.

Dit filmfragment wordt onderdeel van onze documentaire ‘Het kind of de rekening?’. We verwachten de première voorjaar 2021.

De productie wordt financieel mogelijk gemaakt door het Leids Mediafonds.

Wat als naar school gaan niet kan? Omdat school zoveel stress geeft, dat je niet meer jezelf kunt zijn. Dan heeft het geen zin om eindeloos te zoeken in welk hokje je een kind kunt plaatsen. Een nieuwe gedachte in de psychiatrie is dat je beter kunt kijken naar de mogelijkheden die een kind heeft, zegt Monique Verbout, klinisch psycholoog bij Curium-LUMC. En onder welke omstandigheden je die mogelijkheden kunt benutten. Voor Sven, een jongen van 13, is dat misschien wel het werken met roofvogels.

Kun je een kind helpen zonder de ouders te helpen? Die vraag stellen we in onze Leidse documentaire over jeugdzorg ‘Het kind of de rekening?’. Omdat we de indruk hebben dat het ‘probleem’ – bijvoorbeeld agressie, angst of druk gedrag – soms bij alleen het kind wordt neergelegd. We interviewden hoogleraar Kinder- en Jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren, directeur Patiëntenzorg van het Curium. We spraken o.a. over systeemtherapie, ook wel genoemd ‘gezinstherapie’.

De mensen van het Curium bieden diagnostiek en behandeling aan kinderen en hun gezin bij (meervoudige) psychiatrische stoornissen.

We willen met onze documentaire een goede discussie voeden in het krachtenveld tussen aan de ene kant willen helpen en aan de andere kant grip hebben op de kwaliteit en de kosten van de jeugdzorg. Alvast een klein stukje van het interview.

In onze Leidse documentaire ‘Het kind of de rekening?’ zoeken we het antwoord op de vraag: Wat is een goede hulpverlener? We interviewden Bernhard van der Meij, maatschappelijk werker voor dak- en thuisloze jongeren bij De Binnenvest. De Binnenvest is een stichting voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen.

We willen met onze documentaire een goede discussie voeden in het krachtenveld tussen aan de ene kant willen helpen en aan de andere kant grip hebben op de kwaliteit en de kosten van de jeugdzorg. Alvast een klein stukje over bejegening. Een aspect waar we vaker op terug zullen komen.